Σάββατο, 20 Ιανουαρίου 2018

ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ, ΝΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ (Γκούνας) ~Ατμαν Νιτυανάντα

Ο Χεϊρακάν Μπάμπατζι σε διαλογισμό


ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ, ΝΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ (Γκούνας)
Εισαγωγή 

Οι τρεις ποιότητες (γκούνας: σάττβα, ράτζας και τάμας) είναι οι τρεις θεμελιώδεις ποιότητες (ενέργειες) από τις οποίες δημιουργούνται όλα όσα υπάρχουν στο Σύμπαν και επίσης είναι αυτές που καθορίζουν την ποιότητα λειτουργίας και κατάστασης του καθετί που υπάρχει. Ο νους επίσης έχει ως θεμέλιο αυτές τις ποιότητες και από αυτές εξαρτάται η ποιότητα λειτουργίας του. Ο νους από την φύση του είναι σαττβικός,  αλλά εξ αιτίας της επαφής του, μέσω των αισθήσεων, με τα αντικείμενα των αισθήσεων 'μολύνεται' από τις άλλες δύο γκούνας (την ράτζας και την τάμας), και αναπτύσσει τις  εγωϊκές τάσεις. Διαποτίζεται από τις ποιότητες ράτζας και τάμας, χάνει την φυσική του κατάσταση, λειτουργεί πολύ πιο κάτω από τις δυνατότητες του και δυσλειτουργεί.

Κάθε μια από τις τρεις αυτές ποιότητες (σάττβα-ράτζας-τάμας) κάνουν τον νου να λειτουργεί με ένα διαφορετικό τρόπο και να αναπτύσσει συγκεκριμένες τάσεις και καταστάσεις.  Οι ποιότητες-γκούνας είναι οι καθοριστικοί παράγοντες για την ποιότητα λειτουργίας του νου, και επομένως είναι και καθοριστικός παράγοντας για την πνευματική μας ανάπτυξη και μεταμόρφωση και ο θεμελίωσης παράγοντας για να μπορούμε να διαλογιζόμαστε με επιτυχία.

Ένας νους που δεν είναι αγνός δεν μπορεί να μπαίνει σε βαθύ διαλογισμό ούτε εύκολα ούτε συχνά, ούτε μπορεί να τον διατηρεί για μεγάλο διάστημα.

Δεν είναι αγνός σημαίνει ότι κυριαρχούν στον νου οι τάμας και ράτζας ποιότητες αντί της σάττβα και ότι είναι γεμάτος επιθυμίες, αρέσκειες, απαρέσκειες, φόβο, θυμό, απληστία, υπερηφάνεια κ.λπ. (όλες αυτές οι ιδιότητες είναι ρατζασοταμασικής φύσης).  Όλες αυτές οι εγωιστικές ενέργειες εμποδίζουν το νου να λειτουργεί σε σαττβική κατάσταση, δηλαδή να είναι σταθερός, συγκεντρωμένος, ήρεμος, διάφανος, αρμονικός, διαυγής ιδιότητες που είναι απαραίτητες για τον διαλογισμό.

Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ήδη, ότι οι προϋποθέσεις για να διαλογιστούμε επιτυχώς είναι, να είναι ο νους σαττβικός που σημαίνει ότι έχει αναπτύξει τις σαττβικές ιδιότητες. Δηλαδή να είναι σταθερός, συγκεντρωμένος, ήρεμος, διάφανος, αρμονικός, διαυγής. Πως μπορούμε να διαλογιστούμε βαθιά και σταθερά αν ο νους μας είναι ανήσυχος, ασταθής και ταραγμένος;

Πως η τάμας και η ράτζας ποιότητες εμποδίζουν τον διαλογισμό

Ξαναθυμίζω ότι  για να επιτευχθεί ο διαλογισμός απαιτείται να είναι ο νους σε σάττβα κατάσταση, δηλαδή εσωστρεφής, σταθερός, διαυγής, ήρεμος, φωτεινός και συγκεντρωμένος.

Οι τρεις ποιότητες εναλλάσσονται συνεχώς στον νου. Αλλά σε εκείνον που ποσοστιαία ο νους του έχει περισσότερο τάμας και ράτζας, ο νους του θα βρίσκεται πιο συχνά και για περισσότερο διάρκεια κάτω από την επήρεια αυτών των δύο ποιοτήτων και σπανιότερα θα βρίσκεται υπό την επήρεια  της σάττβα ποιότητας.

Διαλογισμός και ράτζας ποιότητα

Αν την ώρα που κάθεται κάποιος να κάνει διαλογισμό κυριαρχεί στον νου του η ράτζας ποιότητα, τότε ο νους του θα είναι εξωστρεφής, ανήσυχος, αεικίνητος διασπασμένος σε πολλές σκέψεις. Έτσι η προσπάθεια του να ηρεμήσει και να συγκεντρώσει τον νου του θα είναι δύσκολη ή πολύ δύσκολη αναλόγως την ένταση με την οποία εκδηλώνεται η ράτζας γκούνα εκείνη την στιγμή. Δεν θα μπορεί να ησυχάσει το σώμα και θα υπάρχει μια παρόρμηση που θα τον ωθεί να σηκωθεί να κάνει κάποια  δραστηριότητα. Μπορεί να σκέπτεται τι θα κάνει μετά τον διαλογισμό ή να κάνει αλλά σχέδια για το μετά, όπως για παράδειγμα, τι θα απολαύσει, που θα πάει με τους φίλους του κ.λπ. Είναι η φύση του ράτζας να κάνει το νου εξωστρεφή, ανήσυχο, να ζητάει την απόλαυση, να κάνει πλάνα και σχέδια για το μέλλον.

Διαλογισμός και τάμας ποιότητα

Αν την ώρα που κάθεται κάποιος να κάνει διαλογισμό κυριαρχεί στον νου του η τάμας ποιότητα, τότε μόλις πάει να ησυχάσει ο νους και να συγκεντρωθεί θα αρχίσει να νυστάζει ή να βρίσκεται σε μια κατάσταση λήθαργου, κατά την οποία ναι μεν δεν υπάρχει ιδιαίτερη κίνηση του νου, αλλά δεν υπάρχει επίσης  διαύγεια, φωτεινότητα, διάκριση, καθαρή αντίληψη. Ο νους είναι νωχελικός, βαρύς, σκοτεινιασμένος, άκεφος και χωρίς ενέργεια να κάνει προσπάθεια να συγκεντρωθεί και παραμείνει σε εγρήγορση.
Σε αυτή την κατάσταση μπορεί να βλέπει το σώμα του να γέρνει ή το κεφάλι του να κρεμάει και να μπαινοβγαίνει σε μια κατάσταση μισο-ύπνου μισο-ξύπνιου. Να έχει κενά στην επίγνωση, να έρχονται κάποιες ονειρικές καταστάσεις κ.λπ. Επίσης η τάμας γκούνα μπορεί να εκδηλωθεί ως βαρεμάρα, τεμπελιά ή ακόμη και απέχθεια και αντίσταση στο να κάνεις διαλογισμό.

Διαλογισμός και σάττβα ποιότητα

 Τέλος, αν την ώρα που κάθεται κάποιος να κάνει διαλογισμό κυριαρχεί η σάττβα ποιότητα στον νου τότε ο διαλογισμός συμβαίνει εύκολα, φυσικά και αβίαστα. Διότι όπως προείπα όταν βρίσκεται η σάττβα ποιότητα σε λειτουργία, ο νους είναι ήρεμος, διαυγής, φωτεινός, σταθερός και εύκολα εστιάζεται στο αντικείμενο διαλογισμού.

 Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΩΝ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΩΝ (Γκούνας) ΣΤΟΝ ΝΟΥ

 Αν ο νους ποσοστιαία έχει περισσότερο ράτζας και τάμας  από ότι σάττβα, πολύ σπάνια θα εκφράζεται η σάττβα και δύσκολα θα μπορούμε να φέρουμε τον νου σε σάττβα κατάσταση μέσα από τεχνικές ώστε τελικά να καταφέρουμε να διαλογιστούμε πραγματικά. Οπότε όσο κυριαρχούν ποσοστιαία οι ράτζας και τάμας γκούνας θα υπάρχει δυσκολία να βάλουμε τον νου σε σάττβα κατάσταση.. Όσο πιο έντονη η παρουσία της ράτζας και της τάμας ποιότητας στον νου τόσο πιο σπάνια και πιο λίγο θα διαρκεί η έκφραση της σάττβα στον νου.

Οπότε η μοναδική λύση για να κυριαρχεί συχνά η σάττβα ποιότητα, αλλά και να φέρνουμε εύκολα σχετικά στο προσκήνιο την σάττβα γκούνα είναι να αλλάξουμε την ποσοστιαία σύνθεση των γκούνας στον νου μέσα από συνεχή άσκηση και πειθαρχίες. Καθώς θα αυξάνεται η σάττβα ποιότητα στον νου και θα μειώνονται η ράτζας και η τάμας, τόσο πιο συχνά και πιο πολύ θα διαρκεί η σαττβική κατάσταση στον νου και επίσης πολύ πιο εύκολα θα μπορούμε να επαναφέρουμε τον νου σε σάττβα κατάσταση, όταν υπερτερούν η ράτζας ή η τάμας ποιότητες.  Επίσης καθώς θα μειώνονται η ράτζας και η τάμας ποιότητες στον νου τόσο λιγότερο έντονα θα εκδηλώνονται οι ρατζασικές και οι ταμασικές νοητικές και συγκινησιακές καταστάσεις. Για να έχετε μια πιο πλήρη εικόνα των νοητικών και συγκινησιακών καταστάσεων που αντιστοιχεί σε κάθε ποιότητα μπορείτε να δείτε στο τέλος του κειμένου τον πίνακα.

ΠΩΣ ΑΛΛΑΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟΝ ΝΟΥ

Θα δώσω εδώ μερικές ιδέες στο πως μπορούμε σταδιακά να αλλάξουμε την δομή του νου, να αυξάνουμε την σάττβα γκούνα και να μειώνουμε τις άλλες δύο. Επίσης στο τέλος του κειμένου παραθέτω ένα απόσπασμα από προηγούμενο άρθρο για το πως αυξάνουμε την σάττβα γκούνα. Εκεί  θα διαβάσετε διάφορες ιδέες σχετικά με αυτό.

Καταρχάς το πρώτο που πρέπει να επιδιώξουμε είναι να μειώσουμε την τάμας ποιότητα στον νου που είναι μεγαλύτερο εμπόδιο από την ράτζας. Η αδράνεια, η τεμπελιά, η βαρεμάρα, η απέχθεια και η αντίσταση για άσκηση,  η έλλειψη πειθαρχίας και συστηματικότητας στην άσκηση, η μη κατανόηση, η μη διάκριση, οι λάθος αποφάσεις και τόσα αλλά σχετίζονται με το τάμας πρωτίστως. Συνεπώς αν δεν γίνει μια δραστική μείωση της τάμας στο νου αλλά και στο σώμα, η πνευματική ζωή, η συστηματική, σταθερή και ειλικρινής πνευματική άσκηση και βέβαια ουσιαστική πνευματική πρόοδος είναι αδύνατες.

Μερικές ιδέες για τη μείωση της τάμας γκούνα  

Η βασική ιδέα είναι ότι πρέπει να υπάρχει πολύ δράση προσανατολισμένη στο σάττβα, συνδυασμένη με εξαγνιστικές πρακτικές, πειθαρχίες, πνευματικές πρακτικές και να αποφεύγεται οποιαδήποτε ταμασική συνήθεια, όπως το να κοιμάσαι υπερβολικά, να σηκώνεσαι αργά το πρωί, να κοιμάσαι στην διάρκεια της ημέρας, να τρως ταμασικά φαγητά (κονσέρβες, μπαγιάτικα, κρέας, σκόρδα, βαριά φαγητά όπως πλημμυρισμένα στο λαδί), να μεθάς ή να ζαλίζεσαι από οποιαδήποτε ουσία, να τρως πολύ και να σε πιάνει λήθαργος, να βλέπεις πολύ τηλεόραση ή να κάθεσαι αδρανής κ.λπ.

Να δώσεις κίνητρο στον νου να βγει από την αδράνεια, μέσα από ελκυστικές και ενδιαφέροντες δραστηριότητες.  Δραστηριότητες όπως η άσκηση σε κάποιο σπορ, τένις, μπάσκετ, βολεύω κ.λπ. αλλά και η άσκηση στην φύση, το κολύμπι, η πεζοπορία στα βουνά, η ποδηλασία. που συνδυάζουν την δράση αλλά και ένα σαττβικό περιβάλλον όπως η φύση είναι αποτελεσματικές για να εξαλείψουμε την τάμας γκούνα από τον νου και το σώμα.

Απολύτως σημαντική είναι η αποφυγή ταμασικών χώρων και ατόμων και η συχνή επαφή με σαττβικά μέρη όπως η φύση, πνευματικούς δάσκαλους, προχωρημένους ασκούμενους, πνευματικά κέντρα,  μοναστήρια και πνευματικές κοινότητες που έχουν εγκαταστάσεις στην φύση.

Μια σημαντική ιδέα για να βγούμε από την ταμασική κατάσταση σε σχέση με τις πνευματικές πρακτικές όπως ο διαλογισμός για παράδειγμα, είναι η εξής: αντί να κάθεσαι να κάνεις διαλογισμό στατικό είναι καλυτέρα να τραγουδάς τα μάντρα και να χορεύεις, να κάνεις τα μάντρα περπατώντας έξω και αν υπάρχει δυνατότητα να πηγαίνεις στη φύση οπού κυριαρχεί η σάττβα ποιότητα. Επίσης να κάνεις ασκήσεις πραναγιάμα (αναπνευστικές) και χάθα γιόγκα και να τις συνδυάζεις με τα μάντρα.

Μέτρα σχετικά με την ράτζας ποιότητα 

Παρόμοια θα πρέπει να πάρουμε μετρά για να μειώσουμε την ράτζας ποιότητα. Πολλά από τα προηγούμενα σχετίζονται και με τη ράτζας ποιότητα.

Θα πρέπει επίσης να αποφεύγονται και να εγκαταλείπονται σταδιακά οι  ρατζασικές εντυπώσεις και καταστάσεις γενικότερα. Θα πρέπει να  ρατζασικές εικόνες, ταινίες, (πάθους, βίας, πολεμικές κ.λπ.) ρατζασικές μουσικές, δραστηριότητες, χρώματα κ.λπ..

Επιπλέον θα πρέπει να αποφεύγονται τα πολύ ρατζασικά φαγητά (διαβάστε εδώ για τα φαγητά σε σχέση με τις γκούνας http://yogaindailylife.org.au/blog/2013/06/20/food-and-the-three-gunas), όπως καυτερά, (κρεμμύδια, καυτερές πιπεριές, μαύρο πιπέρι) αλμυρά  τυριά (πατατάκια, σνακ κ.λπ.), πολύ καυτό το φαγητό, καφέδες και αλλά διεγερτικά, κρέας, υπερβολική άσκηση, ανταγωνιστικά παιχνίδια, γενικά κάθε υπερβολή σε σχέση με την κίνηση, τα συναισθήματα και τον νου.

Για να ξεπεράσουμε το ράτζας κάνουμε δραστηριότητες (που είναι χαρακτηριστικό της ράτζας) με σαττβική ποιότητα, όπως είναι οι ιεροί χοροί, η λατρεία, το τραγούδισμα μάντρα και ύμνων για τον Θεό, μελέτη ιερών βιβλίων, αναπνευστικέ ασκήσεις, χάθα γιόγκα ασκήσεις, υπηρεσία στον δάσκαλο, υπηρεσία στους ανθρώπους, οποιαδήποτε δράση πάντα αφιερωμένη στον Θεό.

Αν θέλεις να κάνεις για παράδειγμα καθιστικό διαλογισμό και νοιώθεις ότι δεν μπορείς να ησυχάσεις το σώμα και το νου (ράτζας κατάσταση), αντί να παιδεύεσαι είναι προτιμότερο να σηκωθείς και να τραγουδήσεις ένα κίρταν (τραγούδισμα μάντρα) ή να το ακούς και να χορεύεις και να τραγουδάς μέχρι να δεις ότι ο νους ησύχασε και ότι το σώμα μπορεί να καθίσει ήρεμα. Τα παραπάνω τα κάνουμε επίσης για να μας φύγει η τάμας κατάσταση (η υπνηλία και η βαρεμάρα) ή εναλλακτικά ένα κρύο ντους, να βγούμε έξω για εάν γρήγορο περίπατο κάνοντας μάντρα, να αποφύγουμε πολύ την  ζεστή στο δωμάτιο κ.λπ. 

ΠΩΣ ΑΥΞΑΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΣΑΤΤΒΑ ΓΚΟΥΝΑ 

Για να αυξήσουμε την σάττβα γκούνα πρέπει να διατηρούμε σαττβικές σχέσεις και επαφές σε όλα τα επίπεδα της ύπαρξης μας, δηλαδή πρέπει να είναι σαττβικού τύπου το κάθε τι που σχετιζόμαστε. Αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να τα το επιδιώκουμε συστηματικά και όχι ευκαιριακά. Στον κόσμο που ζούμε είναι αδύνατο να αποφύγουμε ρατζασικές και ταμασικές εξωτερικές καταστάσεις και συνθήκες, παρά ταύτα υπάρχουν πάρα πολλά που μπορούμε να κάνουμε σχετικά με αυτό.  Όσα πράγματα εξαρτώνται από εμάς, θα πρέπει να επιλέγουμε να είναι σαττβικής φύσης. Όταν βρισκόμαστε αναπόφευκτα σε ρατζασοταμασικές καταστάσεις θα πρέπει να μάθουμε να αναπτύξουμε την πρατυαχάρα (έλεγχος των αισθήσεων, αποτράβηγμα των αισθήσεων από τα αντικείμενα), την επιλεγμένη προσοχή ώστε να μην επιτρέπουμε στον νου να τρέφεται από τις ράτζας και τάμας γκούνας.

Βέβαια εξ αιτίας του ότι  ο νους είναι ήδη ποτισμένος από τις ράτζας και τάμας γκούνας μας σπρώχνει παρορμητικά να εμπειραθούμε πράγματα και εξωτερικές καταστάσεις αλλά και συναισθηματικές και νοητικές καταστάσεις ρατζασικής και ταμασικής φύσης. Ο προγραμματισμένος νους αρέσκεται στο να επαναλαμβάνει τις ίδιες καταστάσεις από τις οποίες είναι προγραμματισμένος ακόμη και αν μας προκαλούν κακή υγεία, δυσαρμονία, πόνο και δυστυχία.

Ο ρατζασοταμασικός νους βρίσκει χαρά σε δραστηριότητες, καταστάσεις και ψυχολογικές καταστάσεις που αντιστοιχούν στην δόνηση του που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αντιληφθεί την αρμονία και την ευτυχία του σάττβα. Μερικά παραδείγματα για να το καταλάβετε είναι ότι του ρατζασικού νου του αρέσουν τα σπορ που έχουν έντονη δράση και ανταγωνισμό, ταινίες δράσης, τα έντονα χρώματα, τα ρατζασικά φαγητά (καυτερά, αλμυρά), οι σχέσεις πάθους κ.λπ. Του ταμασικού του αρέσουν ταμασικά φαγητά (κονσέρβες, αλλαντικά, μπαγιάτικα, μουχλιασμένα τυριά κ.λπ. ) ταινίες θρίλερ και τρόμου και βίας, του αρέσει η τεμπελιά και αδράνεια, έχει ανθυγιεινές συνήθειες κ.λπ. Για τον ρατζασοταμασικό νου η αρμονία, η γαλήνη και η ειρήνη του σάττβα φαίνεται βαρετή και σαν έλλειψη. Δηλαδή ο ρατζασοταμασικός νους αν δεν βιώσει έντονα συναισθήματα έχει την αίσθηση ότι δεν ζει.

Έτσι παρότι γνωρίζουμε ότι ο νους μας θα γίνει υγιής, ισορροπημένος, φωτεινός, ικανοποιημένος και ευτυχής αν αυξηθεί η σάττβα γκούνα σε αυτόν, το ρατζασοταμασικό μέρος του νου θα μας σπρώχνει ξανά και ξανά στις ρατζασοταμασικές εμπειρίες.

Παρά ταύτα αν θέλουμε να αλλάξουμε και να μεταμορφωθούμε σε όντα φωτός θα πρέπει να αυξάνουμε συστηματικά το σάττβα και να εξαλείφουμε την ράτζας και τάμας ποιότητες  από τον ψυχισμό μας. Πρωτίστως την τάμας η οποία είναι καταστροφική και αυτοκαταστροφική και το κύριο εμπόδιο σε οποιαδήποτε αλλαγή.

Ο νους τρέφεται με σάττβα και αυξάνεται το σάττβα σε αυτόν όταν τρέφεται με σαττβικές αισθητηριακές εντυπώσεις (ήχοι, εικόνες, γεύσεις, μυρωδιές), όταν τρεφόμαστε με σαττβικές τροφές και ποτά (οι τροφές και τα ποτά κατατάσσονται σύμφωνα με τα τρία γκούνας, π.χ. ο φρέσκος χυμός είναι σαττβικός και οι συμπυκνωμένοι χυμοί με συντηρητικά ταμασικοί, οι φρέσκες τροφές εποχής είναι σαττβικές, οι κονσέρβες ταμασικές). Αυξάνεται το σάττβα  όταν διατηρούμε σαττβικές σχέσεις, κάνουμε σαττβικές δραστηριότητες, καλλιεργούμε θετικές, φωτεινές σκέψεις και συναισθήματα, διαμένουμε σε σαττβικό περιβάλλον (σπίτι , εργασία), διαβάζουμε σαττβικά βιβλία (πνευματικά βιβλία, βιβλία αυτοβελτίωσης, ιερά κείμενα κ.λπ.), όταν ακούμε σαττβική μουσική και τραγούδια, ερχόμαστε σε επαφή με πνευματικούς δασκάλους, σε συχνή επαφή με τη φύση, (η φύση είναι σαττβική) κ.λπ..

Επίσης σημαντικό είναι να θεραπεύουμε το σώμα και την ψυχολογία μας μας με φυσικές σαττβικές θεραπείες πρωτίστως και μόνο όταν είναι απαραίτητο να κάνουμε θεραπείες με χημικά φάρμακα. Η Αγιουρβεδικές θεραπείες. η σαττβική διατροφή, οι θεραπείες με βότανα, το Σιάτσου, το Ρέϊκι, τα ανθοϊάματα του Μπάχ, Χάθα Γιόγκα, Πραναγιάμα κ.λπ., και γενικά όλες οι  φυσικές θεραπείες είναι σαττβικού τύπου και μπορούν να επαναφέρουν την ισορροπία στα τρία ντόσας, (βιολογικές ιδιοσυγκρασίες, Πίττα-Κάφα-Βάτα) και στην ροή της ζωτικής ενέργειας (πράνα) που είναι οι βασικοί παράγοντες υγείας.

Σαττβικός τρόπος δράσης 

Θέλω να τονίσω επίσης ότι εκτός του ότι είναι σημαντικό να έχουμε επαφή με το σάττβα σε όλα τα επίπεδα και εκφράσεις της ζωής μας είναι εξίσου σημαντικός ο τρόπος που κάνουμε τα πράγματα. Είναι δηλαδή σημαντική η εσωτερική στάση (νοητική, συναισθηματική και συνειδησιακή κατάσταση) που έχουμε όταν κάνουμε κάτι. Θα πρέπει να μάθουμε να κάνουμε τα πράγματα με σαττβικό τρόπο. Αλλιώς είναι για παράδειγμα να τρώμε αγχωμένοι, γρήγορα και να βλέπουμε τηλεόραση, να συζητάμε, να είμαστε ασυγκέντρωτοι και αλλιώς είναι να τρώμε ήρεμοι, με προσοχή, με ευγνωμοσύνη, κάνοντας προσευχή ή επαναλαμβάνοντας φωτεινές σκέψεις ή κάποιο μάντρα. Το ίδιο ισχύει και για οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα και για την ίδια την δουλειά μας. Αλλιώς είναι να εργαζόμαστε με ηρεμία και συγκέντρωση και με ένα πνεύμα προσφοράς και αλλιώς απρόσεκτα, βαριεστημένα και με ένα πνεύμα υποχρέωσης ή με απληστία. Διαβάστε σχετικά με αυτό στο άρθρο Πνευματική άσκηση για πολυάσχολους

Οι πνευματικές ασκήσεις είναι σαττβικής φύσης και αυξάνουν το σάττβα στον νου και είναι θεμελιώδεις για την αύξηση του σάττβα. 

Τέλος να θυμόμαστε ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πάντα με τη μία, και από την μια μέρα στην άλλη να γίνει ο νους μας σαττβικός και να διαλογιζόμαστε απερίσπαστα και βαθιά για πολλή ώρα. Απαιτείται να κάνουμε καθημερινή συστηματική άσκηση για αρκετά χρόνια, με επιμέλεια και με ενθουσιασμό, και να ακολουθούμε ένα τρόπο ζωής που να ευνοεί την αύξηση της σάττβα ποιότητας και την ελάττωση της ράτζας και τάμας.

Σε αυτήν την διαδικασία θα πρέπει να βρούμε τρόπους να ξεπεράσουμε όλα τα εμπόδια και οτιδήποτε υπάρχει μέσα μας και μας εμποδίζει να αναπτύξουμε τις αρετές και τις δεξιότητες που απαιτούνται για να μεταμορφώσουμε την ψυχολογία μας (νου, καρδιά και ενέργεια) και να ζούμε σε συνειδητή επαφή με το Είναι μας.

Διάβασε για τις τρεις ποιότητες-γκούνας στο παρακάτω σύνδεσμο 
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ (ΓΚΟΥΝΑΣ) - (Σάττβα-Ράτζας-Τάμας)