Η ΕΝΑΤΕΝΙΣΗ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ & Η ΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΕΝ (ΘΕΟΣ) ~ Φιλοκαλία Τομ. 5

Η ΕΝΑΤΕΝΙΣΗ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ & Η ΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΕΝ (ΘΕΟΣ) 

Το πραγματικό αγαθό είναι το Εν, δηλαδή ο Θεός

Το πραγματικό όμως αγαθό είναι ένα, αν και πολλά λέγονται αγαθά. Ολότελα αγαθό και ας πούμε παντέλειο δε θα βρεις κανένα μέσα στα πολλά, αλλά λεγόμενο μόνο κατά κάποια μετοχή αγαθού, μετέχοντας δηλαδή στο αγαθό του υπερουσίου αγαθού Ενός και μη έχοντάς το από τον εαυτό του. Γιατί μόνο εκείνο το υπερούσιο Ένα είναι ολότελα αγαθό και υπεράγαθο και πηγή κάθε αγαθότητας και μεταδοτικό των χαρισμάτων Του και στρέφει φυσικά προς τον εαυτό Του κάθε ουσία και ύπαρξη, κάθε έξη, δύναμη, κίνηση, ενέργεια, ιδιότητα και οποιαδήποτε καλλονή και αγαθότητα.

Ύψιστη επιθυμία η ένωση της ψυχής με το Θεό.

Το ακρότατο από όλα τα επιθυμητά είναι η υπέρλογη ένωση της ψυχής με το Θεό. Για τη θεία αυτή ένωση είναι απαραίτητη η θεία ομοίωση· για τη θεία ομοίωση είναι απαραίτητο να ενεργεί κανείς νοερά, δηλαδή να θεωρεί. Γιατί τέτοιο είναι και το Θείο και από το «θεωρείν» του δόθηκε το όνομα Θεός. Αλλά η θεωρία ανεβαίνει ευθύς στην έννοια του Θεού. Γιατί παντού και σε όλα εμβάλλει ο Θεός ένα είδος ακτίνες για τον θεωρητικό νου, και ο θεωρός νους έχει αντικείμενό του το Θεό. Και Θεός είναι το υπερκόσμιο Ένα.

Ο νους γίνεται αυτό που βλέπει

Η δε φύση του νου είναι να γίνεται όμοιος, κατά την ενέργεια, μ' εκείνα που βλέπει. Το δηλώνει τούτο η θεολόγος γλώσσα του θειοτάτου Γρηγορίου που λέει «να δούμε και να πάθομε τη λαμπρότητα του Θεού». Γιατί ό,τι έχει δει ο νους, αυτό και έχει πάθει, ή μάλλον τέτοιος έχει γίνει. Γιατί, όπως λέει ο Πέτρος ο Δαμασκηνός, ο νους βάφεται σύμφωνα μ' εκείνα που θεωρεί. Και όπως όταν βλέπει τα διαιρεμένα και ποικίλα διαιρείται κι αυτός και ποικίλλεται, κατά τον ίδιο τρόπο, όταν ανεβεί στην ενατένιση του υπερκοσμίου και απλού Ενός, γίνεται ακολούθως και αυτός ένα, όπως προείπα.

Ο έρωτας του νου για τον Θεό

 Είναι αδύνατο, όταν ο νους ανεβεί στο υπέρ νουν Ένα, να μη γίνει εραστής Του. Γιατί συναντά κάλλος άρρητο και ακατανόητο που πηγάζει από Αυτό, όπως από παντοκρατορική ρίζα. Οπότε ο νους, από τις θείες ελλάμψεις, μοιάζει με δίχτυ που κινδυνεύει να σχιστεί από το βάρος των πολλών ψαριών που έπιασε, κι εκπλήσσεται θεωρώντας το υπέρ νουν κάλλος και μεθά σαν από κρασί και σαν τρελός εξίσταται και κυριαρχείται από θαυμασμό που ξεπερνά κάθε σκέψη, μην μπορώντας να βλέπει κατάματα το υπέρκαλλο θέαμα του εξαίσιου κάλλους. Γι' αυτό και δένεται με τα δεσμά της αγάπης και φλέγεται από τη δίψα.

Όταν τώρα εισέλθει στο Ένα, τότε βλέπει το άναρχο και άπειρο και ασχημάτιστο και απλό, γιατί τέτοιο είναι το Ένα· για τούτο λοιπόν γίνεται και αυτός κατά την ενέργεια άναρχος, άπειρος, ασχημάτιστος και απλός. και αφού «πάθει» αυτή την αλλοίωση, εξομοιώνεται με το Θείο, όσο είναι δυνατόν. Και από εκεί επεκτείνεται προς το κορυφαίο όλων των επιθυμητών, τη θεία και υπέρλογη και άρρητη ένωση, που είναι ο έσχατος κατά Θεόν σκοπός.

Πρέπει λοιπόν με κάθε τρόπο να βιάζεται ο νους να ανυψώνεται και να αποβλέπει με τη βοήθεια του Πνεύματος προς τη θεωρία και την ενατένιση του υπερκοσμίου Ενός.

Όπως η ορμή του νερού είναι μεγαλύτερη αν χύνεται όλο μαζί κι όχι διαιρεμένο και χωρισμένο σε πολλά ρεύματα, Ετσι και η ενατένιση του νου και η κίνησή του και η επιθυμία του θα είναι δυνατότερη, αν προχωρεί όχι χωρισμένη σε πολλούς και ποικίλους τρόπους, αλλά ενοειδώς και χωρίς διαίρεση. Αυτό γίνεται με τρόπο φυσικό στην ανύψωση και ενατένιση και θεωρία προς το υπερκόσμιο και τέλειο Ένα. Γιατί πράγματι το υπερκόσμιο και απλούστατο Ένα έχει την ιδιότητα να συνάγει.

Η βίωση της Αλήθειας

Όταν ο νους ανεβεί στη χώρα της θείας Κρυφιότητας, σωπαίνει φυσικώς, ενοποιημένος με την απλότητα και συνεπώς φωτιζόμενος ενοειδώς από το υπέρ νουν Ένα με τη μετοχή του Πνεύματος.

Και όταν αξιωθεί ο νους να το θεωρεί, είναι εύλογα αδύνατο να μην πάρει σαν άλλη εικόνα την ίδια μορφή με Αυτό και να μη γίνει μονοειδής, απλός, άχρωμος, άμορφος, άποιος, αψηλάφητος, αόριστος, άπειρος, ασχημάτιστος, και γενικά είναι αδύνατο να μη γίνει υπερκόσμιο ένα, ακτινοβολώντας από τις ακτίνες του θείου και υπερκόσμιου έρωτα, έχοντας άποκαλυμμένη τη μυστική γνώση, στεφανωμένος με την απουσία λέξεων και εννοιών που ξεπερνά το λόγο και τη νόηση, και απολαμβάνοντας πνευματική αγαλλίαση και ουράνια ευφροσύνη.

Όταν ο νους, παραβλέποντας όλα τα όντα και βλέποντας το Ένα μόνο, θεωρήσει τα πάντα με ανείπωτη δύναμη νοερότητας που υπερβαίνει τη νόηση, τότε είναι καιρός να σωπαίνει και μυστικά και υπερκόσμια, ή μάλλον, να πω έτσι, χωρίς όραση και χωρίς λαλιά ν' απολαμβάνει την απλή απόλαυση της αλήθειας με θειότερο τρόπο μυήσεως. 

Αποσπάσματα από το «Περί της ενώσεως με το Θεό και του θεωρητικού βίου» Φιλοκαλία Τομ. 5

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ στον ορθόδοξο μοναχισμό και στις άλλες θρησκείες

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ στον ορθόδοξο μοναχισμό και στις άλλες θρησκείες 

Ο ορθόδοξος χριστιανικός τρόπος είναι ένα απο τα μονοπάτια που οδηγούν στην κάθαρση και την τελείωση του ανθρώπου και την ένωση του με το Θεό.

Σε όλες τις εποχές σε όλους του λαούς υπήραν πάντα πνευματικοί ηγέτες και φωτισμένοι οι οποίοι δίδασκαν στον κόσμο τον δρόμο της αρετής και της σοφίας και της πνευματικής αφύπνισης και τελειοποίησης.

Μετά από έρευνα 35 και πλέον χρόνων στα διάφορα πνευματικά μονοπάτια διαπίστωσα ότι στην πρακτική και στην άσκηση ακολουθούν παρόμοιες μεθόδους και ασκήσεις. Και είναι λογικό αφού το εγώ ανεξάρτητα από την προσωπικότητα και την φυλή λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Οπότε για να εξαλείψει κανείς τα πάθη και τον εγωισμό θα χρησιμοποιήσει μεθόδους ανάλογους.

Θα αναφέρω μερικά από τα πιο ουσιώδη μέρη της πνευματικής άσκησης στον ορθόδοξο μοναχισμό τα οποία είναι και τα ουσιώδη του Βουδισμού, της Γιόγκα, του Ινδουισμού, κ.λπ. 

Αυτά είναι:

Η ΝΗΨΙΣ (επαγρύπνηση και φύλαξη του νου και της καρδιάς), Αυτοενθύμιση, αυτοπαρατήρηση. 

Η ΝΟΕΡΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ (επανάληψη του ονόματος του Χριστού από καρδιάς, πολλοί μοναχοί το συνδυάζαν και με κρατήματα αναπνοής. Σε άλλα θρησκευτικά μονοπατια χρησιμοποιούν ονόματα μεγάλων θεϊκών ενσαρκώσεων ή ονόματα που έχουν δώσει στο Θεό και χρησιμοποιούν ενα ροζαρι ή μαλα οπως χρησιμοποιουν οι χριστιανοι το κομποσκίνι. Για παραδειγμα  επαναλαμβάνουν νοερως ή και τραγουδιστά το Ομ ,ναμά Σιβάϊ, Χάρε Κρίσνα Χάρε Ράμα, Λε ιλε λε ιλαλαχ, κ.λπ. 

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ

Η ΑΠΑΘΕΙΑ: απόσπαση και μη ταύτιση και συνέργεια στις εγωικές κινήσεις του νου και της καρδιάς. Απάθεια είναι επίσης η κατασταση που επιτυγχάνεται μετά από αρκετή κάθραση του νου η κατάσταση μιας βαθιάς ειρήνης η οποία δεν χάνεται ούτε επό εξωτερικά αισθητήρια ερεθίσμαα ούτε από κινήσεις του νου. Λέγεται και αταραξία. 

Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ: Η ικανότητα να διακρίνουμε τις κινήσεις των παθών και πως προσπαθούν να μας καταλάβουν, η ικανάτοτητα να διακρίνουμε αν κατι προέρχεται απο τα πάθη ή το Θεό, η ικανότητα να επιλέγουμε την σωστή δράση για να κερδίσουμε τη μάχη με το λογισμό και γενικά η ικανότητα να βλέπουμε την αλήθεια πίσω από τα φαινόμενα.

Στην πιο ύψιστη της μορφή είναι η ικανότητα να διακρίνουμε ανάμεσα στον εγωικό μας εαυτο και τον αληθινό μας εαυτό που είναι ενα με τον Θεό.

Η διάκριση είναι ίσως βασικότερος παράγοντας στην επίτευξη της κάθαρσης του νου και της καρδιάς και της πνευματικής αφύπνισης και  τελειοποίσης. 

Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΙΕΡΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΙΣΜΕΝΩΝ Και ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ

ΟΙ ΨΑΛΜΟΙ: Οι ψαλμοί σχετίζονται με όλα τα θρησκευτικά μονοπάτια. Καθε ενα εχει τα δικα του τελετουργικά και ψαλμωδίες. 

Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΟ ΘΕΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΗ ΘΕΛΗΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ 

Τέλος τα μυστηρια της βάφτισης, της θείας μετάληψης είναι σημαντικά στον χριστιανικό μοναχισμό αλλά και οι άλλες θρησκείες εχουν παρόμοια τελετουργικά.

Η κενοδοξία του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου - συγγραφέα

Η κενοδοξία

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου - συγγραφέα

Κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος η διαφορά ανάμεσα στην κενοδοξία και υπερηφάνεια ομοιάζει με την διαφορά του παιδιού προς τον άνδρα ή του σίτου προς το ψωμί. Εμείς γνωρίζουμε ότι, όταν γεννάται το παιδί, για να ανδρωθεί, τρέφεται και φθάνει σταδιακώς σε τέλειο άνδρα. Το ίδιο και με το σιτάρι γίνεται ψωμί, αφού το σπείρουμε στην πεδιάδα, θα ριζώσει, θα αναπτυχθεί και καρποφορήσει, κατόπιν το μαζεύουμε, το κάνουμε αλεύρι, το ζυμώνουμε, το ψήνουμε στον φούρνο και γίνεται ψωμί τέλειο. Αυτό γίνεται και με την κενοδοξία, όταν την τρέφουμε στην ψυχή μας, μεγαλώνει και γίνεται τέλειο πάθος η υπερηφάνεια, η οποία είναι μεγαλύτερο και φοβερότερο πάθος. Εξ αίτιας αυτής έπεσαν οι άγγελοι, και οι πρωτόπλαστοι, οι οποίοι και εξεβλήθησαν από τον παράδεισο του Θεού. Αυτό το έργο το εξηγεί ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος με λίγα λόγια: «Η κενοδοξία είναι η αρχή, ενώ η υπερηφάνεια το τέλος» (Ενθ. ανωτ.)

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Σύμφωνα με τα λεξικά η λέξη “κενόδοξος” σημαίνει αυτόν που δεν έχει ουσιαστικά στόχους στη ζωή του, αυτός που κυνηγά εφήμερα πράγματα και πρόσκαιρη δόξα (Μπαμπινιώτης, 879), ενώ “ματαιόδοξος”, αυτός που επιδιώκει να γίνεται αντικείμενο θαυμασμού, ο χαρακτηριζόμενος από έπαρση (Μπαμπινιώτης 1055). Παρατηρούμε ότι οι λέξεις έχουν περίπου την ίδια σημασία.

Η ΚΕΝΟΔΟΞΙΑ ΩΣ ΠΑΘΟΣ: Η κενοδοξία ή ματαιοδοξία είναι ιδιαίτερα σημαντικό πάθος και πηγή πολλών νόσων της ψυχής. Το πάθος εμφανίζεται με δύο μορφές, που θεωρούνται δύο βαθμίδες. 

Το πρώτο είδος κενοδοξίας αναφέρεται στην επινόηση τρόπων ανόδου του ατόμου με σκοπό την αποκόμιση προφανών οφελημάτων. Αποτελεί την πιο κοινή μορφή κενοδοξίας, που προσβάλλει τον πεπτωκότα άνθρωπο ευκολότερα. Είναι ουσιαστικά αλαζονική επίδειξη (καύχηση) για αγαθά που πιστεύει ότι κατέχει. Εκδηλώνεται με την επιθυμία να θαυμάζεται, να εκτιμάται, να επαινείται και να κολακεύεται από άλλους. Κοινή συνισταμένη των αγαθών για τα οποία ο ματαιόδοξος καυχάται είναι η σαρκική και γήινη φύση τους.

Από την κατοχή αυτών των αγαθών αναμένει μόνο την ανθρώπινη δόξα, όπως ένα μικρό παιδί καμαρώνει για τα καινούρια του παπούτσια ή παιχνίδια, πράγμα που σε εκείνη την ηλικία κρίνεται απολύτως φυσικό. Ο ματαιόδοξος καυχάται ακόμη για τις δωρεές που η φύση του έχει χορηγήσει, όπως ομορφιά, φωνή, το παράστημα, μυώνες και γενικά οτιδήποτε του προσδίδει καλή εμφάνιση (ρούχα, κοσμήματα κ.ά). Η κενοδοξία οδηγεί τον άνθρωπο σε έπαρση και ναρκισσισμό για πλούτη ή υλικά αγαθά, που κατέχει. Κατά τον Αγιο Μάξιμο, η φιλαργυρία γεννά την κενοδοξία και η κενοδοξία μπορεί να οδηγήσει στην φιλαργυρία.

 Συχνά η κενοδοξία ωθεί τον άνθρωπο να θέλει, ν' ανέλθει κοινωνική θέση. Το πάθος προσκολλά τον άνθρωπο σε όλες τις μορφές της εξουσίας. Μάλιστα, όποιος έχει την εξουσία αγωνίζεται διαρκώς ν' αρέσει, ώστε να αυξάνει το θαυμασμό και να διατηρεί την ισχύ και τα οφέλη που του αποδίδει. Κενοδοξία δηλώνει ακόμη η αλαζονική επίδειξη νοητικών αρετών του πάσχοντα. (ευφυία, μνήμη, γνώση, παιδεία, γλωσσική επάρκειά), ή ακόμη η διαλεκτική του ικανότητα.

 Το δεύτερο είδος-στάδιο της κενοδοξίας τροφοδοτείται από την επιθυμία της μάταιης φήμης για πνευματικά και κρυμμένα αγαθά (Μάξιμος Ομολ., Ευάγριος). Ο ματαιόδοξος αυτοκαυχάται ή περιγράφει τις αρετές ή την άσκησή του (αν είναι μοναχός) μπροστά στους άλλους, έχοντας σκοπό την αναζήτηση του θαυμασμού ή του επαίνου των άλλων γι' αυτά (Ιωάννης Σιναϊτης, Κλίμαξ). Ακόμη και όταν ο άνθρωπος μάχεται διάφορα πάθη και να εφαρμόζει τις αρετές, πολιορκείται από τη δεύτερη βαθμίδα της κενοδοξίας. Σύμφωνα με τον Αγιο Ιωάννη της Κλίμακος: «πνεύμα κενοδοξίας χαίρει, ορών πληθυνομένην αρετήν» και ακόμη· «αναμένει μύρμηξ τελεσθήναι τον σίτον και κενοδοξία συναχθήναι τον πλούτον». Ο Αγιος Μάξιμος συμφωνεί: «Όταν τι (σε κάτι) νικήσης των ατιμοτέρων παθών ευθύς εφίπταται επί σε ο της κενοδοξίας λογισμός». Στον άνθρωπο λοιπόν, η κενοδοξία έχει την ικανότητα να καταλαμβάνει μόνη της τη θέση όλων των υπόλοιπων παθών συνολικά. Η κενοδοξία διαθέτει ασυνήθιστη δύναμη, ενώ καθίστατναι ιδιαίτερα δύσκολες η εντόπιση και η καταπολέμησή της. Πραγματικά, καθετί είναι δυνατόν ν' αποτελεί για τον άνθρωπο αφορμή ματαιοδοξίας. Ο Ευάγριος γράφει: «χαλεπόν διαφυγείν τον της κενοδοξίας λογισμόν・ ο γαρ ποιείς εις καθαίρεσιν αυτού τούτο αρχή σοι κενοδοξίας ετέρας καθίσταται». Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι κάτω από την επιρροή τής κενοδοξίας, η άσκηση αποδεικνύεται ανωφελής, ενώ οι εμφανιζόμενες αρετές είναι απατηλές και τα λαμβανόμενα χαρίσματα είναι μόνο φαινομενικά1. Έτσι, αγαθά, που αποκτώνται έτσι, δεν έχουν καμιά αξία ενώπιον του Θεού, (Μακάριος Αιγύπτιος), θυμίζοντας τον Ψαλμωδό: «Ο Θεός διεσκόρπισεν οστά ανθρωπαρέσκων» (Ψαλμ. μβ΄ 6).

Όπως συμβαίνει και με τα υπόλοιπα πάθη, ο άνθρωπος εισπράττει ηδονή από την κενοδοξία και η ηδονή τον προσκολλά ισχυρότερα στο πάθος του. Για να εξακολουθήσει να τη λαμβάνει πράττει οτιδήποτε και υποφέρει οτιδήποτε. Εξαιτίας της ηδονής, που συντηρεί τη φιλαυτία, ο άνθρωπος καταγίνεται με τη ματαιοδοξία (Γρηγόριος Νύσσης, Περί παρθενίας). Οι Πατέρες θεωρούν την κενοδοξία νόσο και μανία (Ποιμήν Ερμά, Χρυσόστομος, Μάξιμος Ομολογητής, Γρηγόριος Θεολόγος, Συμεών Νέος Θεολόγος). Ο Απόστολος Παύλοςδιδάσκει ότι η αυτοκαύχηση είναι αφροσύνη (Β' Κορ. ιβ΄ 11), ενώ σημειώνει ότι ο δαίμονας της κενοδοξίας εξαπατά τη διάνοια και καταλαμβάνοντας την ψυχή, οδηγεί το νου σε σύγχυση μέχρι παραφοράς. Η παθολογικότητα της κενοδοξίας, οφείλεται στη διαστροφή της φυσιολογικής στάσης με την εκτροπή από το «κατά φύσιν» στο «παρά φύσιν». Η τάση της φύσης του ανθρώπου προς τη δόξα δόθηκε από το Θεό, αλλά επρόκειτο για θεία καύχηση την οποία προοριζόταν να λάβει μέσω της ένωσής του με το Θεό και όχι για ανθρώπινη δόξα και καύχηση, την οποία επιζητεί το πάθος και η οποία ονομάζεται «καύχησιν κατά σάρκα» (Β' Κορ. ια΄ 18). Παρόμοια διδάσκει και ο Αγιος Ιωάννης της Κλίμακος: «Φύσει τη ψυχή το δόξης επιθυμείν, αλλά τηςάνω». Αυτή την έννοια έχει και το εδάφιο: “ ηγάπησαν γαρ την δόξαν των ανθρώπων μάλλον ήπερ την δόξαν του Θεού.” (Ιωάν. ιβ΄43). Δύο φορές ο Απόστολος Παύλος διδάσκει: «Ο καυχώμενος εν Κυρίω καυχάσθω» (Α' Κορ. α΄ 31. Β' Κορ. ι΄ 17). Η δόξα-καύχηση που ο άνθρωπος δέχεται από το Θεό με μετοχή στη δόξα Του μέσω της ένωσης μαζί Του, είναι η μόνη που αληθινά αξίζει το όνομα αυτό (Ωριγένης), καθώς είναι η μόνη πραγματική, αληθινη και αιώνια. Άλλωστε είναι η μόνη, που αντιστοιχεί στο σκοπό της ανθρώπινης φύσης και στο μέτρο τού μεγαλείου που ο Θεός θέλησε να μας προσφέρει. Με την απομάκρυνσή του από το Θεό μέσω της αμαρτίας, ο άνθρωπος σταμάτησε να τείνει προς αυτή την “εκ φύσεως” δόξα. «Εκ φύσεως» εξακολουθεί να επιθυμεί τη δόξα, διεστραμμένη όμως πια: αναζητεί την ικανοποίηση της έμφυτης τάσης του στον αισθητό κόσμο, μετατρέποντάς την σε “παρά φύσιν”. Βρίσκει υποκατάστατα πνευματικής δόξας, που έχασε, στην κοσμική, «κατά σάρκα» δόξα. Γράφει ο Αγιος Δωρόθεος Γάζης: «Οι θέλοντες την δόξαν όμοιοι εισί τινι γυμνώ όστις αεί θέλει ευρείν μικρόν ράκος ή ει τι δήποτε, ίνα σκεπάση την ασχημοσύνην αυτού・ ούτως και ο γυμνός από αρετών ζητεί την δόξαν των ανθρώπων».

Όμως και με άλλη σημασία η κενοδοξία συνιστά διαστροφή της φύσης. Η «φύση» περιλαμβάνει όλα τ' αγαθά, που ο άνθρωπος έλαβε από το Θεό: οι έμφυτες ή επίκτητες ιδιότητές του ή οι αρετές του ή ακόμη τα υλικά αγαθά, που κατέχει.

Χρησιμοποιώντας όλα αυτά για τη δική του δόξα, αντί να τα θέτει στη διακονία της δόξας του Θεού, ο άνθρωπος, κατά τον Αγιο Μάξιμο, με την κενοδοξία «την τε φύσιν και αυτήν νόθον την αρετήν καθίστησι». Η κενοδοξία βυθίζει τον άνθρωπο σε απάτη, ψευδαίσθηση και παραλήρημα. Γι' αυτό οι Πατέρες την χαρακτηρίζουν «μανία». Ο Νικήτας Στηθάτος, (Κεφάλαια πρακτικά) διαπιστώνει ότι αποκαλύπτει τη διακοπή πίστης του ανθρώπου στο Θεό, σύμφωνα με τη σχετική διδασκαλία του ίδιου του Χριστού, που ερωτά: «Πώς δύνασθε υμείς πιστεύσαι, δόξαν παρά αλλήλων λαμβάνοντες, και την δόξαν την παρά του μόνου Θεού ου ζητείτε;» (Ιωάν. ε΄ 44).

Αντίθετα, εκφράζει προσκόλληση στον κόσμο, διότι ο ματαιόδοξος αρχίζει να πιστεύει στους ανθρώπους των οποίων επιζητεί την εκτίμηση και τους επαίνους. Να γιατί ο Αγιος Μακάριος παρατηρεί: «Οι γαρ δοξάζοντες αυτόν άνθρωποι ούτοι εισιν αυτού θεοί». Ο κενόδοξος αγνοεί την αληθινή αξία των πραγμάτων, για τα οποία καυχάται, αποδίδοντας σ' αυτά ουσία και σημασία, που δεν έχουν στην πραγματικότητα. Ενεργεί σα να είχαν απόλυτη και μόνιμη αξία, ενώ είναι κατεξοχήν πρόσκαιρα. Το ίδιο το όνομα της κενοδοξίας φανερώνει το χαρακτήρα της: μάταιος, άδειος, άστατος, παροδικός, επιφανειακός, όπως ακριβώς και ο κόσμος, που η μορφή του περνά και φεύγει (Β' Κορ. ζ΄ 31). Η ματαιοδοξία από τον κόσμο αντλεί την τροφή της, ενώ οι Πατέρες μετά τον προφήτη Ησαΐα την παρομοιάζουν με άνθος του χόρτου (Ησ. μ΄ 6-7) ή ακόμη με όνειρο και με κάθε είδους πραγματικότητα χωρίς διάρκεια και σταθερότητα. Ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερωτά: «Τί τρέχεις οπίσω της σκιάς, και ου καταλαμβάνεις την αλήθειαν; Τί διώκεις τα απολλύμενα, και ου ζητείς τα μένοντα; Τί γαρ εστι τα ανθρώπινα πράγματα; Τέφρα και κόνις, και ωσεί χνους κατά πρόσωπον ανέμου, καπνός και σκιά, και φύλλον περιφερόμενον και άνθος, όναρ και διήγημα, και μύθος, άνεμος και αήρ χαύνος απλώς διαρρέων, πτερόν ουχιστάμενον, ρεύμα παρατρέχον, και ει τι τούτων ουδαμινέστερον». Φαίνεται ότι ο κενόδοξος έχει αίσθηση για τον κόσμο αντίστροφη από την πραγματική, κάτι σαν τον κόσμο των ειδώλων, που περιγράφει ο Πλάτων.

Ο νους του περιπλανάται σε αόριστες εκτιμήσεις για τα πράγματα, δίνοντας την εντύπωση ότι έχει προσβληθεί από μανία. Η ψευδαισθητική αντίληψη των πραγμάτων συναντάται συχνά στην καθημερινότητα με μορφές αντιφατικές. Έτσι, ο κενόδοξος εκδηλώνει ψευδαισθητική γνώση, ιδιαίτερα για τον εαυτό του, αποδίδοντας στον εαυτό του αρετές, που δεν κατέχει, ενώ δε βλέπει σφάλματα και πάθη, που τον έχουν καταλάβει. Και πάλι όμως αυταπατάται, όταν καυχιέται για αρετές που πράγματι διαθέτει, θεωρώντας τον εαυτό του πηγή και ιδιοκτήτη των αρετών του, ενώ πραγματικά είναι δωρεά του Θεού. Εξάλλου, μόλις ο άνθρωπος αρχίσει να καυχιέται για τις αρετές του, παύει να είναι ενάρετος εξαιτίας της καύχησης του, ενώ επαινεί τον εαυτό του για πνευματικό πλούτο που δεν κατέχει πλέον. Όσοι ενεργούν για να δοξασθούν από τους ανθρώπους έχουν ήδη λάβει την αμοιβή τους, λέγει ο Χριστός (Ματθ. στ΄ 2), προσθέττοντας: «Ουαί όταν καλώς υμάς είπωσι πάντες οι άνθρωποι» (Λουκ. στ΄ 26). Ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρατηρεί ότι η δοξομανία είναι η κορωνίδα των παθών και σημειώνει αναφερόμενος σε όσους επιζητούν την πρωτοκαθεδρία εξαιτίας της κενοδοξίας, ότι: «τυραννικόν το πάθος και συνεχώς ενοχλούν». Ο Αγιος Μάρκος ο Ερημίτης παρατηρεί: «Όταν ίδης λογισμόν, ανθρωπίνην σοι δόξαν υπαγορεύοντα, γίνωσκε σαφώς ότι αισχύνην σοι κατασκευάζει».

Η μέριμνα, του κενόδοξου για απολαβή επαίνων, πολλαπλασιάζεται όταν η κενοδοξία δεν ικανοποιείται. Συχνά τότε παρατηρείται το φαινόμενο, ο ματαιόδοξος όχι μόνο να μην κινεί την προσοχή και να μην έλκει το θαυμασμό τού άλλου, αλλά να οδηγείται στο αντίθετο αποτέλεσμα. «Κενοδοξία αντί τιμής πολλάκις ατιμίαςεγένετο πρόξενος», λέγει ο Αγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Στη θέση των αναμενόμενων επαίνων, ο κενόδοξος είτε εισπράττει αδιαφορία, είτε έλκει εναντίον του μίσος, φθόνο και ζήλεια, γεννά κριτικές και σαρκασμούς, ιδιαίτερα όταν η ματαιοδοξία του εκδηλώνεται με τα λόγια του. Τέτοια κατάσταση φέρνει στον άνθρωπο λύπη και αγωνία, καθώς στερείται την αναμενόμενη ηδονή, ενώ οφείλει ν' αντιμετωπίσει το θυμό και την επιθετικότητα του περιβάλλοντός του. Κάτω από την επιρροή της κενοδοξίας, ο άνθρωπος απομονώνεται στο ίδιο του το πάθος, οδηγούμενως, πιθανώς, σ' ένα κόσμο φαντασμάτων. Πράγματι, με την έμπνευσή της, ο άνθρωπος φαντάζεται κάθε είδους ιδιότητες, αρετές, αξίες, αγαθά, και “οραματίζεται” τον εαυτό του να συμμετέχει σε καταστάσεις που αξίζουν αναγνώριση και εγκώμια. Παθολογική συνέπεια του γεγονότος αυτού είναι η απόσπασή του πάσχοντα από την πραγματικότητα, η διάσπαση της προσοχής του από το περιβάλλον, ο περιορισμός της δράσης στα εντελώς απαραίτητα καθήκοντά και η παράλυση του ζωτικού δυναμισμού, ωσότου φτάσει η ψυχή του σε κατάσταση νάρκωσης. Είναι δυνατό η διαδικασία της φαντασίωσης να έχει τη ρίζα της, σε παραισθήσεις. Το ζήτημα τούτο πρέπει να φοβίζει ιδιαίτερα τον πνευματικό άνθρωπο που παραδίνεται στο πάθος αυτό προσφέροντας ευνοϊκό έδαφος στο δαίμονα της κενοδοξίας, που συνηθίζει να επιτίθεται την ώρα της προσευχής. Ο Παλλάδιος στη Λαυσαϊκή Ιστορία αναφέρει το παράδειγμα ενός μοναχού που έφθασε στη μανία κάτω από την επίδραση της ματαιοδοξίας. Τα παθολογικά αποτελέσματα της κενοδοξίας είναι πολλά και στο πνευματικό επίπεδο. Οδηγεί στον πνευματικό θάνατο, τυφλώνει το νου (Μάρκος Ερημιτης), ταράσσει (Ισαάκ Συρος), καταστρέφει όλες τις αποκτηθείσες αρετές (Ιωάννης Σιναϊτης, Ιωαννης Χρυσοστομος, Μακάριος Αιγυπτιος) καθιστώντας όλες τις ασκητικές του προσπάθειες άχρηστες. Εξαιτίας της, παρατηρεί ο Αγιος Μάξιμος: «Εισί πολλά τινα φύσει καλά υπό των ανθρώπων γινόμενα, αλλ' ού καλά πάλιν όταν δια κενοδοξίαν γίνονται». Μέσω της κενοδοξίας, ο άνθρωπος διαστρέφει τις πνευματικές προσπάθειές του από το φυσιολογικό σκοπό και τις κάνει υπηρέτες τής δικής του δόξας. Σκοπός του είναι να δοξασθεί από ανθρώπους και όχι από το Θεό όπως οφείλει. Η απώλεια των καρπών τής άσκησης οδηγεί αναπόφευκτα στη δημιουργία κατάστασης οδύνης, αντί ηδονής, στην ψυχή του. Αυτή, στερούμενη τα πολυτιμότερα αγαθά και την πνευματική απόλαυση, που εισέπραττε, βρίσκεται πάλι κενή, εγκαταλελειμμένη, γεμάτη ταραχή, ενώ βιώνει μόνιμα έλλειψη ικανοποίησης, γιατί, η ηδονή που αποφέρει η κενοδοξία έχει παροδική δυνατότητα να γεμίζει την ψυχή. Έτσι τελικά η ηδονή βυθίζει την ψυχή στην απογοήτευση και την πικρία. Προπαντός η κενοδοξία γεννά την υπερηφανία της οποίας είναι πρόδρομος και μητέρα, καθώς και όλων των παθών, που συνδέονται με την υπερηφάνια: βλασφημίας, κατάκρισης, φιλαρχίας, σκληροκαρδίας, μνησικακίας και ζήλειας. Γεννιούνται επιπλέον από αυτή: ψεύδος, υποκρισία, μωρολογία, φιλαργυρία, πλεονεξία και λύπη. Σημειώνουμε ότι οι δαίμονες παίζουν ενεργό ρόλο στη γέννηση και την ανάπτυξη της κενοδοξίας. «Τα μετά ταραχής και κενοδοξίας γινόμενα των δαιμόνων εστί», διδάσκει ο Αγιος Ιωάννης Γάζης. Εάν οι δαίμονες δεν την εισάγουν στην ψυχή, επωφελούνται ωστόσο από τη γέννηση και την παρουσία της στην ψυχή, ώστε να την υποδουλώσουν στην καταστροφική τους δράση. «Την γαρ φιλοδοξίαν μάλιστα εις πρόφασιν της εαυτών κακίας λαμβάνοντες δι' εκείνης ώσπερ δια θυρίδος τινός σκοτεινής εισπηδώντες τας ψυχάς διαρπάζουσιν», γράφει ο Αγιος Διάδοχος Φωτικής. Όποιος δέχεται μέσα του το πάθος αυτό εκπληρώνει το θέλημα του διαβόλου, για να καταλήξει τελικά να γίνει σκλάβος και παιχνίδι του.

ΠΗΓΗ:  http://aktines.blogspot.com.es/2014/05/blog-post_570.html

ΤΑ ΠΑΘΗ ΚΑΙ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥΣ (20-6-2014)

ΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ του Ρένου Κωνσταντίνου, Θεολόγου

ΤΑ ΠΑΘΗ ΚΑΙ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥΣ (20-6-2014)

Εκείνος που πλησίασε και άγγιξε τη θεία γνώση και απολαμβάνει την ηδονή που προέρχεται από αυτή, δεν θα πεισθεί ποτέ στον δαίμονα της κενοδοξίας, και αν του προσφέρει όλες τις ηδονές του κόσμου. Γιατί τι μεγαλύτερο μπορεί να του υποσχεθεί από την πνευματική θεωρία; Ευάγριος ο Ποντικός 

Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Όταν ο άνθρωπος αγνοεί τον Θεό και θεοποιεί τον εαυτό του και το χρήμα, είναι φυσικό να βλαστάνουν στην ψυχή του αρκετά πάθη.

 Η βαθύτερη αιτία της νοσηρής αυτής καταστάσεως είναι η φιλαυτία, η μητέρα των παθών και τα διάφορα πάθη τα οποία ακολουθούν. Αυτά προσβάλλουν καίρια την ψυχή του ανθρώπου. 

 Ο άνθρωπος όσο ποτέ άλλοτε, έχει στην διάθεση του πληθώρα ανέσεων και ευκολιών με στόχο την ευμάρεια και την άνετη ζωή. Η τεχνολογία παρέχει στον άνθρωπο τεράστιες δυνατότητες και ευκολίες. Ο άνθρωπος σήμερα όχι μόνο έχει όσα χρειάζεται, αλλά και όσα δεν χρειάζεται.

  Παρ’ όλα αυτά όμως η ψυχή του ανθρώπου, η οποία είναι πλασμένη κατ’ εικόνα Θεού, δεν αναπαύεται με όλα αυτά τα υλικά αγαθά. Αντίθετα η πληθώρα υλικών αγαθών και ανέσεων δηλητηριάζει την ψυχή του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν έχει ψυχική ειρήνη και ηρεμία. Είναι γεμάτος από άγχος και ανασφάλεια.      

  Η αναφορά στα πάθη και την θεραπεία τους λοιπόν είναι ιδιαίτερα επίκαιρη και χρήσιμη. Τα όσα θα αναφέρουμε στην συνέχεια είναι παρμένα από την πνευματική εμπειρία των Πατέρων της Εκκλησίας μας.

Β) ΤΑ ΠΑΘΗ

1) Ορισμός

             Πάθος  είναι η επανάληψη και σταθεροποίηση μιας αμαρτίας (π.χ. της κλοπής). Υπάρχουν και περιπτώσεις όμως όπου το πάθος δεν δημιουργείται από την επανάληψη μιας αμαρτίας, αλλά φωλιάζει στην ψυχή του ανθρώπου και ενεργοποιείται με την αντίστοιχη αμαρτία. Ως εκ τούτου είναι δυνατόν  να υπάρχουν και πάθη που είναι κρυφά, γιατί δεν δόθηκε η αφορμή να ενεργοποιηθούν με συγκεκριμένες αμαρτίες. Και αυτά όμως είναι επικίνδυνα, γιατί μένουν απαρατήρητα και δεν πολεμούνται.

 Το πάθος είναι λοιπόν η εμπαθής κατάσταση της ψυχής, είναι ασθένεια της ψυχής.  Είναι ακόμη διαστροφή των ψυχικών δυνάμεων. Παρά φύσιν κατάσταση και κίνηση της ψυχής. Τα πάθη δεν ανήκουν  στη φύση του ανθρώπου, αλλά αποτελούν παρά φύση καταστάσεις.

            Όταν τα πάθη χρονίζουν στον άνθρωπο, γίνονται δεύτερη φύση και δεν απομακρύνονται εύκολα. Ακόμη και όταν ο άνθρωπος μετανοήσει, δεν απαλλάσσεται αμέσως από τα πάθη του, αλλά χρειάζεται αγώνας για την καταπολέμηση τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Αν και μετανόησε και άλλαξε ζωή, χρειάστηκε να αγωνιστεί ενάντια στις μνήμες των παθών της τόσα χρόνια, όσα υπηρέτησε σε αυτά.

            Απο όσα αναφέραμε καταλαβαίνει κανείς ότι άλλο πράγμα είναι το πάθος και άλλο η αμαρτία. Συνδέονται στενά μεταξύ τους, αλλά δεν ταυτίζονται. Τα πάθη είναι οι αμαρτωλές καταστάσεις της ψυχής που και εξωτερικεύονται ή και ενεργοποιούνται με τις αμαρτίες. Ακόμη ένα αμάρτημα είναι μια μεμονωμένη ηθική πτώση, ενώ το πάθος είναι ριζωμένη κατάσταση κακίας, είναι η κατάληψη της ψυχής από μια ηθική ασθένεια. Όπως αναφέραμε όμως, είναι δυνατό να υπάρχουν και πάθη που είναι κρυφά, γιατί δεν δόθηκε η αφορμή να ενεργοποιηθούν με συγκεκριμένες αμαρτίες.

2) Αίτια, αφορμές και προέλευση των παθών.

Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αναφέρει ότι πρωταρχική αιτία των παθών είναι η άγνοια του Θεού. Αυτή σκοτίζει το νου του ανθρώπου και τον προσηλώνει στις αισθήσεις.

  Όταν υποταχθεί ο νους στις αισθήσεις, ακολουθεί και η υποταγή των άλλων ψυχικών δυνάμεων και η ψυχή μολύνεται. Ο ιερομόναχος Βενέδικτος ο Αγιορείτης γράφει σχετικά για το θέμα αυτό: «Οι Πατέρες μας διδάσκουν  ότι τα πάθη βλαστάνουν πάνω στο έδαφος των αισθήσεων και της μνήμης. Οι αισθήσεις και τα αισθητά πράγματα του κόσμου, είναι η κύρια αφορμή δημιουργίας των παθών.
 Συχνά ένα πάθος δημιουργείται από την κακή συνήθεια, από "την εν τω κακώ έξιν", πού παραμένει για μεγάλο διάστημα στην ψυχή του ανθρώπου. Μια αντιπάθεια προσωρινή, για παράδειγμα, μπορεί να εξελίχθη στο πάθος της μνησικακίας, αν δεν δοθεί ή δέουσα προσοχή.    Η συνήθεια, αν ζητήσει κάτι μία φορά, και δεν ικανοποιηθεί, εξασθενεί και υποχωρεί. Αν όμως ικανοποιηθεί, εμφανίζεται κατόπιν ισχυρότερη και με μεγαλύτερη απαίτηση.
              Ή άμετρη επιθυμία για τα αισθητά πράγματα του κόσμου, αντί για τον πόθο της αληθινής αγάπης για τον Θεό, οδηγεί στην παράλογη αγάπη των πραγμάτων του κόσμου ή και στην υπερβολική αγάπη του εαυτού μας, δηλαδή στην φιλαυτία. Ο άνθρωπος συναρπάζεται από τα αισθητά πράγματα και δε σκέφτεται ούτε ενδιαφέρεται για τίποτε άλλο.

  Ιδιαίτερα οι Πατέρες αναφέρουν ως αιτία των παθών την υπερβολική ανάπαυση του σώματος. Ό ιερός Χρυσόστομος θεωρεί την υπερβολική σωματική ανάπαυση και γενικά την άνεση και την καλοπέραση ως την χειρότερη μορφή πολέμου. Διότι οι σωματικές απολαύσεις είναι αίτια πολλών παθών.
            Όσο περισσότερο αγαπά ο άνθρωπος την σωματική ανάπαυση, τόσο περισσότερο παραχωρεί τόπο στα πάθη. Αν οι αρετές γεννούνται από την θλίψη και τη στενοχώρια, τα πάθη γεννούνται από την ανάπαυση, την καλοπέραση. Οι σωματικές απολαύσεις και ηδονές όχι μόνον ενισχύουν τα πάθη, αλλά ξεριζώνουν και την μικρότερη αντίσταση της ψυχής στα πάθη.

Ακόμη η μνήμη και η φαντασία γίνονται με τον δικό τους τρόπο αφορμές παθών. Για να δημιουργηθεί το πάθος ο νους την πρώτη ύλη θα την πάρει από την μνήμη. Ή μνήμη πολλές φορές δίνει τις πρώτες παραστάσεις για την συγκρότηση των παθών.
Ό άνθρωπος δεν έρχεται σε επαφή με τα πράγματα του κόσμου μόνο με τις αισθήσεις, αλλά και με την μνήμη των πραγμάτων του κόσμου πού ακούει και βλέπει.   Τη φαντασία χρησιμοποιεί ο διάβολος για να προσβάλλει όσους βρίσκονται μακριά από τις αφορμές και τις αίτιες των παθών "γαργαλίζων αυτούς, κινήσεις κινών εν αυτοίς, του διαλογίζεσθαι αυτούς εν τοις αίσχροίς λογισμοίς καί συγκατατίθεσθαι και γενέσθαι υπευθύνους". Ο όσιος Νείλος θα μας πει ότι οι προσβολές αρχίζουν από των "ευτελών φαντασιών". Στην αρχή παρουσιάζονται σαν μυρμήγκια, Αργότερα επιτίθενται σαν λιοντάρια. Αυτός λοιπόν πού αγωνίζεται πρέπει να παλεύει με τα πάθη τότε που είναι σαν μυρμήγκια διότι όταν γίνονται σαν λιοντάρια δύσκολα καταβάλλονται.

            Ο πυρήνας κάθε πάθους βρίσκεται κυρίως στον εμπαθή λογισμό. Ή ύπαρξη του λογισμού δεν αποτελεί πάθος. Ούτε ο άνθρωπος ευθύνεται για την προσβολή από λογισμούς. Η ευθύνη του αρχίζει από την συγκατάθεση και την αποδοχή των λογισμών. Όταν ο άνθρωπος συγκατατεθεί στον εμπαθή λογισμό, θεωρώντας τον ως ωφέλιμο και τον διατηρήσει μέσα του για αρκετό χρονικό διάστημα, τότε οδηγείται και στην απόκτηση του αντίστοιχου πάθους. Για παράδειγμα υπερηφάνεια δεν είναι ένας απλός λογισμός υπερηφάνειας πού πέρασε και έφυγε, άλλα ή κατάσταση εκείνη πού παραμένει στον άνθρωπο, ο εμμένων λογισμός».          

4) Τα κυριότερα πάθη

            Μητέρα όλων των παθών είναι η φιλαυτία. Τι είναι όμως η φιλαυτία;  Ο αγ. Μάξιμος ο Ομολογητής δίνει απάντηση: «φιλαυτία εστίν η προς το σώμα εμπαθής και άλογος φιλία» (Μαξ. Ομολογητή Προς Θαλάσσιον, PG 90,257^Α). Είναι η υπέρμετρη, άλογη και αρρωστημένη θα λέγαμε αγάπη του ανθρώπου για τον εαυτό του. Η άλογη αυτή αγάπη καθηλώνει τον άνθρωπο στην αγάπη του κόσμου και των πραγμάτων του κόσμου.

            Από την φιλαυτία πηγάζουν τα τρία βασικά πάθη, τα οποία είναι η γαστριμαργία, η φιλαργυρία και η κενοδοξία. Αυτά οδηγούν σε όλα τα υπόλοιπα πάθη. Αυτά αντιστοιχούν στους τρείς πονηρούς πειρασμούς που θέλησε να υποβάλλει ο διάβολος στον Κύριο, όταν πήγε να τον πειράξει στην έρημο (πρόκληση διαβόλου για μετατροπή των λίθων σε ψωμιά= γαστριμαργία, προσκύνηση διαβόλου για να  δώσει στο Χριστό τα βασίλεια του κόσμου= φιλαργυρία και το να πέσει από το πτερύγιο του Ναού και να σωθεί θαυματουργικά= κενοδοξία).

α) Γαστριμαργία: Είναι η άλογη χρήση τροφής. Κατατάσσεται συνήθως στην πρώτη θέση και αυτό δείχνει την ιδιαίτερη βαρύτητα της. Αυτή είναι που στέρησε από τον άνθρωπο τον παράδεισο.

             Η γαστριμαργία προκαλεί ζάλη στο κεφάλι και βάρος στο σώμα μαζί με ατονία. Έτσι ο άνθρωπος εγκαταλείπει το πνευματικό του έργο, επειδή έρχεται σε αυτόν ή οκνηρία. Ακολουθεί πνευματικός σκοταδισμός και πνευματική ψυχρότητα της διανοίας, μετεωρισμός των λογισμών και  ταραχή την ώρα της προσευχής. Τα μέλη του σώματος παραλύουν και ο άνθρωπος βρίσκεται "πεπλησμένος χαυνώσεως". Ό νους γίνεται αδιάκριτος και περιέρχεται "όλην την γην". Ισχυρό όπλο για την καταπολέμηση της γαστριμαργίας είναι η νηστεία, η οποία δόθηκε ως εντολή στον παράδεισο. Η νηστεία είναι μέσο εγκράτειας και πνευματικής ανατάσεως. Αποτελεί ισχυρό όπλο κατά του πατέρα των παθών του διαβόλου.

β) Φιλαργυρία: Πολλοί πατέρες κατατάσσουν πρώτη την φιλαργυρία και μετά την γαστριμαργία. Ο άγιος Ιωάννης ο Σιναϊτης θεωρεί ως πρώτη για τους μοναχούς την γαστριμαργία και για τους κοσμικούς την φιλαργυρία (Κλίμαξ 26, PG 88, 1028C). Ο αγ. Γρηγόριος ο Παλαμάς τονίζει ότι αυτή δεν έχει κανένα ελαφρυντικό, διότι η αρχή της δεν βρίσκεται στην φύση, όπως συμβαίνει με την γαστριμαργία, αλλά στην προαίρεση του ανθρώπου (Προς Ξένην, PG 150, 1061Β). Ο απ. Παύλος χαρακτηρίζει την φιλαργυρία ως «ρίζα πάντων των κακών» (Α’ Τιμοθ. 6,10). Από εδώ πηγάζει η πλεονεξία, η κλοπή, η αρπαγή, η αδικία και άλλα παρόμοια.

Η φιλαργυρία αποτελεί σύγχρονη ειδωλολατρία. Ο άνθρωπος έχει θεοποιήσει το χρήμα και κάνει τα πάντα για να το αποκτήσει. Πατά επί πτωμάτων ακόμη. Το χρήμα σκοτίζει το νου του ανθρώπου και τον καθιστά δέσμιο των πραγμάτων του κόσμου τούτου.

γ) Κενοδοξία: Η κενοδοξία είναι αυτή που οδηγεί στην υπερηφάνεια και τον φθόνο. Χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι ότι συνδέεται με κάθε ενάρετο έργο. Γι’ αυτό είναι και ιδιαίτερη επικίνδυνη. Εύκολα κάποιος ενάρετος άνθρωπος μπορεί να οδηγηθεί στην κενοδοξία και να σκοτιστεί ο νους του. Η κενοδοξία εμφανίζεται λοιπόν μαζί με την αρετή και χρειάζεται από μέρους του ανθρώπου εγρήγορση για να μην πέσει στα πλοκάμια της.

            Η υπερηφάνεια που πηγάζει από την κενοδοξία είναι καταστροφικό πάθος. Και όταν λέμε υπερηφάνεια εννοούμε μια μόνιμη κατάσταση υπεροψίας μέσα στον άνθρωπο. Ό Μ. Βασίλειος θα μας πει ότι είναι αμάρτημα το οποίο και απο μόνο του είναι αρκετό "έχθραν ποιήσαι εις Θεόν". Τα δε αίτια τα όποια το προκαλούν είναι: τα χρήματα, τα μεγέθη, τα αξιώματα, η σωματική δύναμη, η ανθρωπινή σοφία και η φρόνηση.

            Μοναδικό μέσο για την καταπολέμηση της κενοδοξίας και φυσικά και της υπερηφάνειας είναι η ταπείνωση, που ανυψώνει τον άνθρωπο προς τον Θεό. Άλλωστε ο ίδιος Ο Κύριος είχε πεί: «πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται » (Λκ. 14,11).

Φυσικά, πέραν όσων αναφέραμε, υπάρχουν και πολλά άλλα πάθη, τα οποία σίγουρα έχουν ολέθρια αποτελέσματα για τον άνθρωπο. Ο όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός στην Φιλοκαλία του αναφέρει 275 περίπου πάθη.

5) Οι δαίμονες δημιουργοί των παθών

            Οι δαίμονες είναι οι κύριοι δημιουργοί των παθών. Ο διάβολος χαρακτηρίζεται ως πατέρας των παθών. Οι δαίμονες προσπαθούν με κάθε δόλιο τρόπο να ρίξουν τον άνθρωπο στην αμαρτία και τελικά να τον υποτάξουν στα πάθη. Με τους λογισμούς επιτίθενται στον ανθρώπινο νου και εισέρχονται στην ψυχή με σκοπό να ρίξουν τον άνθρωπο στα πάθη.

            Δεν επιτίθενται όμως σε όλους το ίδιο, αλλά ανάλογα με την πνευματική κατάσταση του καθενός. Τους αγίους τους πολεμούν άμεσα, ενώ τους ασθενέστερους πνευματικά με τα θελήματα.

            Ο διάβολος υποβάλλει, αλλά δεν επιβάλλει. Δεν έχει την δύναμη και το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει βία.  Γι’ αυτό παρά τον μανιώδη τρόπο που πολεμούν τον άνθρωπο, η τελική έκβαση της μάχης εξαρτάται από τον ίδιο τον άνθρωπο.

6) Αποτελέσματα των παθών

            Τα πάθη διαστρέφουν την ανθρώπινη φύση και καθιστούν αδύνατη την κοινωνία με τον Θεό. Απομακρύνουν τον άνθρωπο από την αρετή και τον βυθίζουν στο κακό. Αιχμαλωτίζουν  τον άνθρωπο και τον υποδουλώνουν. Καθίσταται πλέον ο άνθρωπος δέσμιος των παθών.

Μια ακόμη συνέπεια των παθών είναι ότι ο άνθρωπος που είναι υποδουλωμένος στα πάθη δεν αισθάνεται τα πνευματικά του χαρίσματα και ούτε μπορεί να τα επιθυμήσει.

Περάν από τα πιο πάνω, τα πάθη ακόμη δεν αφήνουν τις κρυμμένες αρετές, που έχει ο άνθρωπος να φανούν και να ενεργοποιηθούν. Στέκονται σαν διάφραγμα και μεσότοιχος μπροστά στις κρυμμένες αρετές. Όπως η ομίχλη καλύπτει τον ήλιο και δεν μπορεί κανείς να τον δει, έτσι δεν μπορεί να δει το κάλλος της ψυχής όταν αυτό καλύπτεται από την ομίχλη των παθών.

Τα πάθη μοιάζουν λοιπόν με σκληρή ουσία που δεν αφήνει να λειτουργήσουν οι διάφορες αρετές στον άνθρωπο. Ενας φιλάργυρος λ.χ. δεν γνωρίζει τη χαρά της ελεημοσύνης.

Τέλος, η χειρότερη συνέπεια των παθών, η οποία έρχεται και σαν συνέπεια των όσων αναφέραμε πιο πάνω, είναι η απομάκρυνση, η αλλοτρίωση του ανθρώπου από τον Θεό. Είναι ο πνευματικός σκοταδισμός και θάνατος του ανθρώπου.

Β) ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ

1) Γενικά

            Το κακό φωλιάζει στον άνθρωπο με τα πάθη. Και η καταπολέμηση του κακού επιτυγχάνεται με την καταπολέμηση των παθών. Φυσικά τα πάθη, όπως και το κακό, δεν έχουν δική τους υπόσταση, αλλά αποτελούν παραφθορές υγιών καταστάσεων.

            Η θεραπεία από τα πάθη είναι γνωστή με τον όρο κάθαρση. Κάθαρση είναι ο καθαρισμός της ανθρώπινης ψυχής από τα πάθη. Η κάθαρση είναι αποτέλεσμα της χάριτος του Θεού και της ανθρώπινης συνεργίας. Ο άνθρωπος προσφέρει την θέληση του και ο Θεός την χάρη του.

Δ) ΕΠΙΛΟΓΟΣ

            Ο αγώνας για την απομάκρυνση και απαλλαγή από τα πάθη είναι μεγάλος και δύσκολος. Απαιτείται μεγάλη προσπάθεια από μέρους του ανθρώπου, επιμονή και εγρήγορση. Ο αγώνας αυτός πρέπει να είναι εκούσιος και συνεχής. Χρειάζεται απομάκρυνση του ανθρώπου από τα αισθητά πράγματα που αποτελούν τις αιτίες των παθών.

            Όταν ο άνθρωπος πετύχει την κάθαρση, απαλλαγμένος πλέον από τα πάθη, ελευθερώνεται από την δουλεία του κακού και των παθών.Ο άνθρωπος αποκτά πλέον ειρήνη και αταραξία των λογισμών. Η χάρη του Θεού πλημμυρίζει την καρδιά του και την ύπαρξη του.

Ρένου Κωνσταντίνου, Θεολόγου

ΠΗΓΗ:http://www.imconstantias.org.cy/1552.html

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ

Ο ορθόδοξος χριστιανικός τρόπος είναι ένα απο τα μονοπάτια που οδηγούν στην κάθαρση και την τελείωση του ανθρώπου και την ένωση του με το Θεό. Σε όλες τις εποχές σε όλους του λαούς υπήραν πάντα πνευματικοί ηγέτες και φωτισμένοι οι οποίοι δίδασκαν στον κόσμο τον δρόμο της αρετής και της σοφίας και της πνευματικής αφύπνισης και τελειοποίησης.

Μετά από έρευνα 35 και πλέον χρόνων στα διάφορα πνευματικά μονοπάτια ανακάλυψα ότι στην πρακτική και στην άσκηση ακολουθούν παρόμοιες μεθόδους και ασκήσεις. Και είναι λογικό αφού το εγώ ανεξάρτητα από την προσωπικότητα και την φυλή λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Οπότε για να εξαλείψει κανείς τα πάθη και τον εγωισμό θα χρησιμοποιήσει μεθόδους ανάλογους. 

Θα αναφέρω τα πιο ουσιώδη μέρη της πνευματικής άσκησης στον ορθόδοξο μοναχισμό.

Αυτά είναι:

ΝΗΨΙΣ (επαγρύπνηση και φύλαξη του νου και της καρδιάς), 

ΝΟΕΡΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ (επανάληψη του ονόματος του Χριστού από καρδιάς, πολλοί μοναχοί το συνδυάζαν και με κρατήματα αναπνοής.

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ 

ΑΠΑΘΕΙΑ: απόσπαση και μη ταύτιση και συνέργεια στις εγωικές κινήσεις του νου και της καρδιάς. Απάθεια είναι επίσης η κατασταση που επιτυγχάνεται μετά από αρκετή κάθραση του νου η κατάσταση μιας βαθιάς ειρήνης η οποία δεν χάνεται ούτε επό εξωτερικά αισθητήρια ερεθίσμαα ούτε από κινήσεις του νου.

ΔΙΑΚΡΙΣΗ: Η ικανότητα να διακρίνουμε τις κινήσεις των παθών κσαι πως προσπαθούν να μας καταλάβουν, η ικανάτοτητα να διακρίνουμε αν κατι προέρχεται απο τα πάθη ή το Θεό, η ικανότητα να επιλέγουμε την σωστή δράση για να κερδίσουμε τη μάχη με το λογισμό και γενικά η ικανότητα να βλέπουμε την αλήθεια πίσω από τα φαινόμενα.

Ο βασικότερος παράγοντας στην επίτευξη της κάθαρσης του νου και της καρδιάς και της πνευματικής αφύπνισης και  τελειοποίσης είναι η ωριμότητα του αναζητητή και η ακούραστη άσκηση. 

ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΙΕΡΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΙΣΜΕΝΩΝ

ΨΑΛΜΟΙ: Αυτό σχετίζεται με τα θρησκευτικά μονοπάτια

ΠΙΣΤΗ ΣΤΟ ΘΕΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΗ ΘΕΛΗΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Υπάρχουν και άλλες σημαντικές χριστιανικές πράξεις τα μυστήρια όπως η βάπτιση, η εξομόλογηση, η μετάληψη οι οποίες είναι καθαρά χριστιανικές.  

Θα μπορούσα να αναφέρω και πολλά άλλα αλλά δεν το θεωρώ ιδιαιτερα σημαντικό. Σε όλα αυτά που σας ανέφερα το μόνο που αλλάζει είναι το όνομα της νοερα΄ς προσευχής. Σε άλλα θρησκευτικά μονοπατια χρησιμοποιούν ονόματα μεγάλων θεϊκών ενσαρκώσεων ή ονόματα που έχουν δώσει στο Θεό.